Evropski naučnici upozorili BiH: Rad HE Ulog ugrozio Neretvu i izazvao pomor ribe
Traže hitnu istragu, reviziju studije i odgovornost nadležnih
Nakon ekološke tragedije koja je pogodila gornji tok rijeke Neretve 12. septembra, kada je nizvodno od hidroelektrane Ulog zabilježen pomor ribe na dužini od sedam kilometara, vlastima BiH je upućeno otvoreno pismo zabrinutosti.
Dokument je potpisalo 192 evropska naučnika, specijalizovana za riječnu ekologiju i dobro upoznata s problematikom HE Ulog.
U pismu se navodi da dokazi jasno ukazuju na povezanost pomora s radom hidroelektrane, iako nadležne institucije to odbacuju. Stručnjaci ističu da je vjerovatni uzrok ispuštanje vode osiromašene kiseonikom i obogaćene sumporvodonikom iz dubokih slojeva akumulacije. Na to, kako tvrde, ukazuju svjedočenja o intenzivnom mirisu pokvarenih jaja, ribama koje se bore za zrak pri površini, rakovima koji izlaze na obalu i pocrnjelom toku vode nizvodno – sve znakovi ozbiljnog nedostatka kiseonika i toksičnih uslova.
Posljedice su ocijenjene kao razorne – stradale su brojne riblje vrste, među njima i ugrožena mekousna pastrmka (Salmo obtusirostris), kao i populacije izuzetno rijetkog bjelonogog raka.
Naučnici upozoravaju da se slične pojave bilježe i ranije: tokom same gradnje hidroelektrane 2023. godine došlo je do uginuća ribe, a punjenje akumulacije 2024. izazvalo je zabrinutost zbog pogoršanja kvaliteta vode. U pismu se naglašava da Studija uticaja na životnu sredinu nije adekvatno procijenila ove rizike, zbog čega zahtijevaju njenu reviziju i ažuriranje.
Među ključnim zahtjevima izdvajaju se:
- hitna i nezavisna istraga pomora ribe,
- kontinuirano praćenje hemijskog sastava vode,
- uzimanje uzoraka za patološke analize,
- ponovno razmatranje rizika koje HE Ulog nosi za ugrožene vrste,
- tehničke mjere poput sistema za selektivno ispuštanje vode kako bi se spriječilo otpuštanje anoksičnih slojeva.
Upozoravaju da će se slične katastrofe ponavljati ukoliko se hitno ne promijeni način upravljanja hidroelektranom.
„Neretva je jedna od posljednjih divljih rijeka u Evropi i predstavlja globalno važnu tačku biodiverziteta. Dozvoliti ponovljene pomore ribe u ime takozvane ‘zelene energije’ znači ništa drugo do ekocid“, stoji u pismu.
Naučnici su pozvali bh. vlasti da sprovedu nezavisnu istragu, pozovu operatera HE Ulog na odgovornost i ponovo preispitaju ekološke dozvole i studiju uticaja na okoliš.
