Na današnji dan počela opsada Sarajeva. Zašto nema optužnica za ubijanje civila?

Na današnji dan, 5. aprila 1992. godine počela je najduža opsada jednog glavnog grada u modernoj historiji Evrope. Opsada Sarajeva je trajala 1.425 dana.

Nakon referenduma o nezavisnosti Bosne i Hercegovine, mirni protesti građana pretvoreni su u prve smrtonosne pucnje, čime je započela srpska opsada koja će trajati gotovo četiri godine.

Na godišnjicu početka opsade Sarajeva ponovo se otvara pitanje upućeno domaćem pravosuđu – zašto nema optužnica za ubijanje civila, uprkos dokazima koje je prikupio Haški tribunal. Bez suočavanja s prošlošću, upozoravaju sagovornici FTV, nema ni evropske perspektive Bosne i Hercegovine.

Vječna vatra, mjesto gdje sve počinje i završava. Pamti i bitke, i tugu i pobjede. Tamo gdje su nekada odjekivale sirene i granate, a crvene stolice svjedočile tišini, danas ljudi svjedoče da je Sarajevo preživjelo. A između zastava i crvenih stolica stane cijela historija opsade.

Predsjednica Unije civilnih žrtava rata Kantona Sarajevo Senida Karović podsjetila je na početak stradanja civila.

„Tog 5. aprila građani su krenuli u mirnu šetnju protiv rata, a dočekali su ih snajperisti“, kazala je Karović.

Barikade i prve civilne žrtve započete opsade grada, čiji su građani ubijani sistemski, svakodnevno – tenkovima, snajperima, granatama, minobacačima, modifikovanim aviobombama.

„Niko tada nije mogao zamisliti da će uslijediti 44 mjeseca života bez vode, struje i hrane, uz svakodnevno granatiranje i snajpersku vatru. Iza svakog ćoška vrebala je smrt“, istakla je Karović.

Za tu kampanju terora i ubijanja u Sarajevu, osim političkog i vojnog rukovodstva RS-a Karadžića i Mladića, u Hagu su doživotno, odnosno na 29 godina zatvora osuđeni Stanislav Galić i Dragomir Milošević, bivši komandanti Sarajevsko-romanijskog korpusa VRS-a.

Hiljade drugih – nižerangiranih, poznatih Haškom i domaćem pravosuđu, nikada nisu procesuirane. Oni koji su rukovodili sa 20-ak hiljada vojnika i 1.700 haubica, topova i tenkova, a koji se nalaze i na spisku koji je sačinio Richard Philips, vojni analitičar Haškog tribunala.

Izvršni direktor Balkanske istraživačke mreže Bosne i Hercegovine Denis Džidić ukazuje na izostanak konkretnih rezultata.

„Iako postoje četiri presude protiv najviših komandanata, kompletan srednji nivo Sarajevsko-romanijskog korpusa VRS-a – protiv kojeg postoji ogroman broj dokaza koji je proslijeđen iz Haga Tužilaštvu Bosne i Hercegovine – rezultirao je s nula optužnica“, ističe Džidić.

Direktor Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu Muamer Džananović naglašava da postoje jasni dokazi o odgovornosti.

„Postoje naredbe i dokumenti o granatiranju i djelovanju po Sarajevu tokom opsade. Kao rezultat tih dejstava, ubijani su i ranjavani građani, što predstavlja dovoljnu osnovu za podizanje optužnica protiv pripadnika samoproglašene Vojske RS-a“, kaže Džananović.

Neki od njih, korišteni kao dokazi pred Haškim tribunalom, danas su posjedu Tužilaštva BiH. Naredbe o raspoređivanju, izvještaji, dnevnici djelovanja, ali i spiskovi pripadnika jedinica – uključujući i snajperiste. U dokumentima su precizno navedeni zadaci: vrijeme, mjesto i način napada, te naredba Stanislava Galića o formiranju snajperskih jedinica u svakoj brigadi i njihovom opremanju, za šta su bili zaduženi komandanti jedinica.

Zabilježeni su rezultati tih dejstava – ubijeni i ranjeni civili. Lokacije poput Dobrinje, Hrasnog, Grbavice, Nedžarića ili Sedrenika označene su kao zone snajperskog djelovanja. Tu su i naređenja o raspoređivanju snajperista, obuci, pa čak i naredbe o štednji municije i preciznosti gađanja.

„Tu su i popisi pripadnika jedinica, uključujući snajperiste koji su, prema dostupnim dokazima, ubijali građane Sarajeva tokom opsade“, istakao je Džananović.

Opsada Sarajeva, kao i haška A lista, godinama zaključana u ladicama Tužilaštva, s materijalom spremnim za podizanje optužnica. Prema procjenama, riječ je o stotinama osoba – imenom i prezimenom, uključujući i one odgovorne za zločine u Sarajevu.

„Nevjerovatno je da za zločine poput Markala 1 i Markala 2, zločina u Ulici Vase Miskina i niz drugih brutalnih zločina počinjenih u Sarajevu niko nije odgovarao od direktnih izvršilaca iz tih jedinica“, naglašava Džananović.

Moguće je, kada je Odjel za ratne zločine tužilačko mjesto za nepoželjne, u kojoj budeš po kazni ili te sklone da ne radiš, o čemu svjedoče slučajevi Tadić ili posljednji Pašić.

Mjesto bez jasne strategije ili rezultata, koje godinama istražuje istraženo, iako su dokazi svuda oko njih, pa i u opširnoj arhivi vojnih dokumenta. Proces je to koji je zarobila politika, u kojem je pravosuđe alat za historijski revizionizam, jači od svakog haškog dokaza.