Reciklaža kao temelj održivog sistema: Fond za zaštitu okoliša FBiH upozorava na ključne izazove
Napredak postoji, ali bez dosljedne provedbe nema rezultata
Iz Fonda za zaštitu okoliša Federacije BiH ističu da je oblast upravljanja otpadom složen sistem koji zahtijeva jasne strategije, kontinuiran rad s građanima i privrednim subjektima te stabilne izvore finansiranja. Naglašavaju da reciklaža zauzima centralno mjesto u stvaranju održivog modela upravljanja otpadom.
Prema njihovim riječima, Federacija BiH je u protekloj deceniji usvojila veći broj propisa iz oblasti otpada, s posebnim naglaskom na ambalažni, elektronski, građevinski otpad, vozila, baterije, ulja, gume te otpad koji sadrži PCB/PCT.
Trenutno je u izradi novi Zakon o upravljanju otpadom, koji se donosi nakon više od 20 godina primjene postojećeg, a zasniva se na evropskim direktivama i principima cirkularne ekonomije.
U FBiH je usvojena Strategija zaštite okoliša (BiH ESAP 2030+) te se izrađuje Federalni plan upravljanja otpadom koji će definisati stvarno stanje i buduće korake. No, upozoravaju da donošenje dokumenata nije dovoljno ako ih ne prate provedba na svim nivoima vlasti, praćenje pokazatelja i kontrola na terenu.
Fond pojašnjava da centri za upravljanje otpadom trebaju uključivati objekte za obradu, izdvajanje korisnih sirovina i sanitarne deponije. Trenutno postoje samo djelimično funkcionalni centri, dok je broj reciklažnih dvorišta značajno veći – i javnih i privatnih.
Posebno naglašavaju bitnu ulogu privatnih kompanija koje upravljaju posebnim kategorijama otpada te učestvuju u reciklaži i izvozu otpada.
U Informacioni sistem upravljanja otpadom FBiH do sada je registrovano 128 subjekata koji se bave sakupljanjem, obradom i zbrinjavanjem otpada, te 193 subjekta povezana s medicinskim, farmaceutskim i industrijskim otpadom. Broj obveznika raste, što potvrđuje da sistem postaje funkcionalniji.
Fond navodi da kroz javne konkurse finansijski podržavaju projekte sakupljanja i reciklaže, a trenutno je otvoren i Revolving fond koji nudi beskamantna sredstva za projekte reciklaže.
Informacioni sistem omogućava prikupljanje, analizu i prikaz podataka o otpadu na jedinstven način, čime se olakšava upravljanje i izvještavanje domaćim i međunarodnim institucijama. Sistem, kako naglašavaju, omogućava tačne i dostupne podatke svim nadležnim institucijama u realnom vremenu.
Ipak, upozoravaju da najveći dio otpada u Federaciji BiH i dalje završava na nesanitarnim deponijama bez ikakvih naknada za negativne utjecaje, što je “ekonomski najjeftinije, ali ekološki potpuno neprihvatljivo”.
Zato smatraju da trebaju biti prioritet: stabilno finansiranje sistema, jasna podjela nadležnosti, odvojeno prikupljanje otpada, povećanje stope reciklaže, smanjenje količina otpada na deponijama, te podizanje svijesti stanovništva uz represivne mjere.
