Sarajevo bez jasnog statusa glavnog grada: Primjeri Ljubljane i Zagreba pokazuju koliko kaskamo

Evropski modeli pokazuju kako posebni zakoni jačaju funkciju glavnog grada

Dok mnogi evropski glavni gradovi uživaju jasnu zakonsku definiciju i široke nadležnosti, Sarajevo se i dalje suočava s činjenicom da formalni status glavnog grada u praksi gotovo da ne postoji.

Političko i kulturno središte države funkcioniše kao lokalna jedinica sastavljena od četiri gradske općine, bez stvarnih ovlasti koje bi pratile ulogu koju grad ima u državnom sistemu.

Statut Grada Sarajeva navodi da je grad zadužen za urbano planiranje i korištenje zemljišta, ali se te nadležnosti godinama ne provode u punom kapacitetu. Bez posebnog zakona o glavnom gradu, Sarajevo ostaje rasparčano između kantona, općina i entiteta, pa se razvojni i infrastrukturni procesi prelamaju preko različitih nivoa vlasti.

U Evropskoj uniji takav pristup gotovo da ne postoji. Većina glavnih gradova ima poseban zakon ili statut koji im daje proširene nadležnosti i mehanizme finansiranja. Time su osigurani institucionalna snaga, stabilnost i jedinstveno upravljanje urbanim razvojem.

Primjeri iz regije najbolje pokazuju jaz.

Ljubljana ima jasno uređen sistem. Poseban Zakon o glavnom gradu Slovenije definira njene ovlasti, ali i zadatke koji nadilaze uobičajenu lokalnu samoupravu — od organizovanja državnih događaja do podrške ambasadama i nacionalnim institucijama. Iz Gradske uprave Ljubljana za Fenu su pojasnili da kapitalni grad održava i upravlja ključnim infrastrukturnim i socijalnim sistemima, te da država sufinansira obaveze koje nastaju zbog statusa glavnog grada.

U njihovoj izjavi se navodi:

“Status Ljubljane kao glavnog grada posebno je uređen Zakonom o glavnom gradu Republike Slovenije, koji Ljubljani priznaje posebnu ulogu u poređenju s drugim slovenskim gradovima. Zakon, između ostalog, određuje da Ljubljana obavlja zadatke koji nadilaze uobičajenu lokalnu samoupravu, jer je istovremeno prostor gdje djeluju državni organi, ambasade, kulturne institucije i druge važne ustanove.”

Ističu i širi značaj takvog modela:

“Najvažnije funkcije gradske uprave u Ljubljani u kontekstu glavnog grada su prostorno i saobraćajno planiranje, razvoj infrastrukture, očuvanje kulturne baštine, zaštita okoliša i borba protiv klimatskih promjena, podrška turizmu i međunarodnim aktivnostima te saradnja s državnim organima i stranim predstavništvima.”

Dodaju da je jasna zakonska regulativa ključ stabilnosti:

“Naše iskustvo pokazuje da je za efikasno funkcioniranje glavnog grada ključno da nadležnosti i finansiranje budu jasno definirani zakonom, jer to omogućava gradskoj upravi stabilan i planski rad.”

Zagreb je drugi relevantan primjer. Uređen je Zakonom o Gradu Zagrebu kao grad i županija u isto vrijeme, što mu daje široke i objedinjene nadležnosti. Od upravljanja školama i zdravstvom do komunalnih sistema i velikih infrastrukturnih projekata — sve je pod jednim administrativnim krovom. Time se izbjegava fragmentacija vlasti i omogućava da grad samostalno provodi projekte koji su važni za državu.

Beč ide još dalje: funkcioniše i kao grad i kao savezna pokrajina, sa sopstvenom vladom i parlamentom, što mu daje izuzetno snažnu autonomiju.

U poređenju s tim rješenjima, Sarajevo ima minimalne mogućnosti da preuzme odgovornost za poslove koji su u većini evropskih zemalja jasno povjereni glavnim gradovima — od protokolarnih zadataka do strateškog urbanog planiranja.

Model poput zagrebačkog ili ljubljanskog mogao bi ponuditi rješenje i za Sarajevo. Posebni zakon i jače administrativne ovlasti omogućili bi stvaranje jedinstvenog upravljačkog sistema, jasne linije odgovornosti i stabilnije finansiranje, što bi glavni grad BiH približilo standardima uspješnih evropskih metropola.