Vijeće Evrope usvojilo rezoluciju o BiH: Pohvale za poteze u RS-u, zahtjevi za izmjene Izbornog zakona

Izvještaj krizu veže za Dodikove poteze, ali ocjenjuje da ona nije bila sigurnosna

Parlamentarna skupština Vijeća Evrope sinoć je usvojila Rezoluciju o Bosni i Hercegovini koja sadrži deset tačaka, u kojima se konstatuje političko stanje u zemlji i navode obaveze koje stoje pred domaćim institucijama, uz poseban naglasak na ustavne i izborne reforme.

Rezolucija je zasnovana na izvještaju Monitoring komiteta pod nazivom „Funkcionisanje demokratskih institucija u Bosni i Hercegovini“, koji su podnijeli izvjestioci Zsolt Németh iz Mađarske i Pablo Hispán iz Španije. Dokument je usvojen nakon rasprave, uz podršku svih poslaničkih grupa, dok je protiv bila samo Dunja Simonović Bratić iz Srbije.

U plenarnoj raspravi, održanoj tokom zimskog zasjedanja PSSE u Strazburu, učestvovali su članovi Delegacije Parlamentarne skupštine BiH: predsjedavajući Saša Magazinović, zamjenica predsjedavajućeg Darijana Filipović, te Branislav Borenović, Sabina Ćudić i Mladen Bosić.

U rezoluciji se navodi da je Bosna i Hercegovina pristupila Vijeću Evrope 24. aprila 2002. godine i da je time preuzela obaveze navedene u Mišljenju br. 234. (2002). Skupština se poziva i na Rezoluciju 2574. (2024), te poručuje da pruža punu podršku državi i njenim građanima, uz poziv svim članicama da poštuju suverenitet i teritorijalni integritet BiH.

Istovremeno se izražava zabrinutost zbog napada na institucije i vladavinu prava, ali se navodi da postoje i razlozi za nadu zbog nedavnih odluka koje su, kako se ističe, ublažile dio zabrinutosti. U tom kontekstu se navodi da su nakon presude Suda BiH protiv tadašnjeg predsjednika RS-a Milorada Dodika, Centralna izborna komisija poništila njegov mandat, te da su 23. novembra 2025. održani prijevremeni izbori.

Skupština se poziva na izvještaj posmatračke misije Kongresa lokalnih i regionalnih vlasti, prema kojem su izbori bili „generalno dobro organizovani uprkos nekim nepravilnostima“, posebno kada je riječ o tajnosti glasanja. Također se navodi da se izmjene izbornog zakonodavstva iz marta 2024. godine postepeno provode i da bi trebale uskladiti propise s preporukama OSCE/ODIHR-a, GRECO-a i Venecijanske komisije.

U dijelu koji se odnosi na Republiku Srpsku, rezolucija konstatuje da su vlasti tog entiteta povukle zakone usvojene od 2023. do 2025. godine koje je Ustavni sud BiH proglasio neustavnim, uključujući poseban izborni zakon RS-a, zakon o nepokretnoj imovini, zakon o neprimjeni odluka Ustavnog suda, zakon o zabrani djelovanja „vanustavnih institucija BiH“, izmjene Krivičnog zakona RS-a, te zakon o uspostavi entitetskog VSTV-a.

Skupština podsjeća da je BiH obavezna revidirati izborno zakonodavstvo uz pomoć Venecijanske komisije, te da je potrebna ustavna reforma radi provedbe presude Sejdić i Finci protiv Bosne i Hercegovine, kao i da se prima k znanju presuda Kovačević protiv Bosne i Hercegovine. U tom kontekstu se pozdravlja formiranje radne grupe za izmjene Ustava i Izbornog zakona, uz poziv političkim strankama da postignu dogovor kako bi se okvir uskladio s Evropskom konvencijom o ljudskim pravima.

U rezoluciji se pozivaju političke stranke da usvoje paket reformi radi jačanja funkcionalnosti državnih institucija i rješavanja pitanja državne imovine, što bi, kako se navodi, moglo predstavljati napredak ka zatvaranju Ureda visokog predstavnika. Također se traži od Predsjedništva BiH da okonča postupak izbora sudije Evropskog suda za ljudska prava i dostavi listu od tri kandidata.

Skupština ohrabruje vlasti BiH da nastave saradnju s Vijećem Evrope, posebno sa Venecijanskom komisijom, te najavljuje da će nastaviti pratiti situaciju kroz monitoring proceduru.

U obrazloženju rezolucije, izvjestioci oštro kritikuju Milorada Dodika, ali navode i da pitanje Izbornog zakona u Federaciji ostaje ozbiljan politički problem:

„Pitanje Izbornog zakona, posebno u vezi sa Predsjedništvom Republike, predugo je predstavljalo kamen spoticanja između hrvatske i bošnjačke zajednice u Federaciji. Mora se pronaći rješenje kako bi se umanjilo nepovjerenje“, navodi se u izvještaju.

Iako se Dodik označava kao glavni politički uzrok krize, u izvještaju se ističe da kriza nije bila sigurnosna, što je ocjena koja izaziva kontroverze s obzirom na njegove ranije prijetnje upotrebom sile u slučaju pokušaja hapšenja od strane SIPA-e.

U završnici izvještaja naglašava se da su potrebne duboke institucionalne promjene:

„S obzirom na nedostatak povjerenja, smatramo da radikalna transformacija institucija Bosne i Hercegovine ostaje dugoročni cilj. Preduslovi za potpunu reformu Ustava danas ne postoje u stvarnosti Bosne i Hercegovine. Ipak, institucionalni okvir više ne može ostati nepromijenjen, jer status quo ne doprinosi poboljšanju situacije“, navodi se u zaključku.